Ի՞նչ է EMDR թերապիան և ում դեպքում է այն կիրառվում

Ի՞նչ է EMDR թերապիան և ում դեպքում է այն կիրառվում

Աչքերի շարժումներով ապազգայացում և վերամշակում (EMDR) թերապիան հոգեթերապևտիկ մոտեցում է, որը նախատեսված է տրավմատիկ փորձառությունների հետևանքով առաջացած դժվարությունները մեղմելու համար։ Այն օգնում է այցելուներին մշակել հիշողությունները՝ նվազեցնելով դրանց հուզական ազդեցությունը։ EMDR-ը հաճախ կիրառվում է հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման (ՀՏՍԽ) դեպքում, ինչպես նաև այլ սթրեսային իրադարձությունների հետ կապված խնդիրների ժամանակ։

Ինչպե՞ս է աշխատում EMDR թերապիան

EMDR թերապիան հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ տրավմատիկ հիշողությունները կարող են «խրվել» ուղեղում՝ առաջացնելով տագնապ, ֆլեշբեքեր և այլ ախտանիշներ։ EMDR-ը օգտագործում է «երկկողմանի խթանում»՝ սովորաբար աչքերի կողքից կողք շարժումներ, բայց կարող են լինել նաև ձայնային ազդանշաններ կամ թեթև հպումներ։ Այս խթանումը նպատակ ունի օգնել ուղեղին վերամշակել այդ հիշողությունները՝ դրանք ավելի քիչ անհանգստացնող դարձնելով։

Թե ինչպես են EMDR-ի տարբեր բաղադրիչներն ազդում արդյունքի վրա, չի կարելի բացատրել միայն մեկ պարզ «ուղեղային» մեխանիզմով։ Գործնականում սա մասնագետի կողմից առաջնորդվող փուլային աշխատանք է. նախ քննարկվում են անվտանգությունն ու ինքնահանգստացման հմտությունները, ապա՝ համապատասխան հիշողությունները և դրանց հետ կապված ապրումները։ Ինքնօգնության տեսանյութը չի փոխարինում այդ գնահատումն ու աջակցությունը։

EMDR թերապիայի փուլային մոտեցումը

EMDR-ը սովորաբար իրականացվում է փուլերով, ինչը կարևոր է այցելուի անվտանգության և արդյունավետության համար։

1. Պատմության հավաքագրում և բուժման պլանավորում. Մասնագետը կհասկանա ձեր անցյալը, ներկա դժվարությունները և ապագա նպատակները։
2. Պատրաստում. Այս փուլում այցելուն սովորում է հանգստացնող տեխնիկաներ և հաղթահարման մեխանիզմներ՝ սթրեսը կառավարելու համար։ Սա կենսական նշանակություն ունի, քանի որ տրավմատիկ հիշողությունների վերամշակումը կարող է դժվար լինել։
3. Գնահատում. Մասնագետը կօգնի ձեզ բացահայտել թիրախային հիշողությունները, դրանց հետ կապված զգացմունքները և մարմնական զգացողությունները։
4. Ապազգայացում. Այս փուլում է տեղի ունենում երկկողմանի խթանումը, մինչդեռ այցելուն կենտրոնանում է տրավմատիկ հիշողության վրա։
5. Տեղադրում. Այցելուն կենտրոնանում է դրական համոզմունքների ամրապնդման վրա։
6. Մարմնի սկանավորում. Ստուգվում է մարմնում մնացած լարվածությունը։
7. Փակում. Ամեն նիստի վերջում մասնագետը կօգնի այցելուին վերադառնալ հանգիստ վիճակի։
8. Վերագնահատում. Հետագա նիստերի սկզբում կգնահատվի բուժման արդյունավետությունը։

Ե՞րբ է EMDR-ը համարվում արդյունավետ

EMDR թերապիան լայնորեն ճանաչված է որպես ՀՏՍԽ-ի արդյունավետ բուժում։ Միացյալ Թագավորության Առողջապահության և Կլինիկական Գերազանցության Ազգային Ինստիտուտը (NICE) խորհուրդ է տալիս EMDR-ը որպես ՀՏՍԽ-ի բուժման տարբերակ մեծահասակների համար, հատկապես ոչ մարտական համատեքստում առաջացած տրավմաների դեպքում։ Այնուամենայնիվ, կարևոր է նշել, որ EMDR-ը չի հանդիսանում համընդհանուր բուժում բոլոր տեսակի տրավմաների կամ հոգեկան առողջության խնդիրների համար։

Ինչո՞վ է EMDR-ը տարբերվում ինքնօգնության տեսանյութերից

Հնարավոր է, որ դուք հանդիպել եք EMDR-ի մասին ինքնօգնության տեսանյութերի կամ հավելվածների։ Կարևոր է հասկանալ, որ EMDR-ը բարդ թերապիա է, որը պահանջում է որակավորված և վերապատրաստված մասնագետի ղեկավարություն։ Ինքնուրույն տրավմայի մշակման փորձերը կարող են վնասակար լինել, քանի որ դրանք կարող են առաջացնել ուժեղ հուզական արձագանքներ առանց համապատասխան աջակցության և կայունացման։

Մասնագետի հետ աշխատելը ապահովում է, որ դուք պատշաճ կերպով պատրաստված լինեք, սովորեք հաղթահարման մեխանիզմներ և ունենաք աջակցություն դժվար պահերին։ Մասնագետը կարող է հարմարեցնել թերապիան ձեր անհատական կարիքներին և ապահովել անվտանգ միջավայր։

Ե՞րբ կարող են օգտակար լինել տրավմա-կենտրոնացված այլ մոտեցումներ

Թեև EMDR-ը արդյունավետ է շատերի համար, այն միակ տրավմա-կենտրոնացված թերապիան չէ։ Այլ տարբերակներ ներառում են.

• Կոգնիտիվ վարքային թերապիա (ԿՎԹ). Այս թերապիան օգնում է այցելուներին բացահայտել և փոխել մտքի և վարքի բացասական ձևերը, որոնք կապված են տրավմայի հետ։
• Երկարատև ազդեցության թերապիա (Prolonged Exposure Therapy). Սա ԿՎԹ-ի տեսակ է, որը ներառում է տրավմատիկ հիշողությունների և իրավիճակների հետ աստիճանական առերեսում՝ վախը նվազեցնելու համար։
• Տրավմա-կենտրոնացված ԿՎԹ (TF-CBT). Սա հատկապես օգտակար է երեխաների և դեռահասների համար։

Ձեր մասնագետը կօգնի ձեզ որոշել, թե որ մոտեցումն է լավագույնը ձեր կարիքների համար։ Լրացուցիչ տեղեկությունների համար կարող եք կարդալ մեր հոդվածը տրավմայի և ՀՏՍԽ-ի ախտանիշների և վերականգնման մասին։

Ինչ հարցեր տալ մասնագետին EMDR-ի վերաբերյալ

Եթե դուք մտածում եք EMDR թերապիայի մասին, կարևոր է գտնել որակավորված մասնագետ։ Ահա մի քանի հարցեր, որոնք կարող եք տալ.

1. Ունե՞ք EMDR թերապիայի վերապատրաստում և հավաստագրում։ Ո՞ր կազմակերպության կողմից է այն տրամադրվել։ (Հիշեք, որ NHS-ի ուղեցույցները շեշտում են, որ EMDR վերապատրաստումը պետք է հիմնված լինի հոգեթերապիայի հիմնարար հմտությունների վրա)։
2. Որքա՞ն փորձ ունեք EMDR-ի կիրառման մեջ, հատկապես իմ նմանատիպ խնդիրների դեպքում։
3. Ինչպե՞ս եք ապահովում այցելուի կայունությունը և անվտանգությունը EMDR նիստերի ընթացքում։
4. Ի՞նչ այլ թերապևտիկ մոտեցումներ եք օգտագործում տրավմայի բուժման համար, և ինչպե՞ս եք որոշում, թե որն է լավագույնը տվյալ այցելուի համար։
5. Ինչպե՞ս եք վերահսկում բուժման ընթացքը և արդյունքները։

Այս հարցերը կօգնեն ձեզ գտնել այն մասնագետին, ով լավագույնս համապատասխանում է ձեր կարիքներին։ Կարող եք նաև կարդալ մեր հոդվածը մասնագետի որակավորումները ստուգելու մասին Հայաստանում։

Հաջորդ քայլերը

Եթե դուք մտածում եք EMDR թերապիայի մասին կամ ցանկանում եք ավելին իմանալ տրավմա-կենտրոնացված աջակցության մասին, խորհուրդ ենք տալիս խոսել հոգեկան առողջության մասնագետի հետ։ Նրանք կարող են գնահատել ձեր կարիքները և առաջարկել համապատասխան բուժման տարբերակներ։ Դուք կարող եք գտնել որակավորված մասնագետների մեր Minder հարթակում։

Օգտագործված աղբյուրներ

• NHS EMDR training briefing